Gdańsk, Kraków, Warszawa, 24 czerwca 2009

Szanowny Pan
Donald Tusk
Prezes Rady Ministrów

Apel o ratowanie kolei w Polsce

My, niżej podpisani zwracamy się z listem otwartym do Pana Premiera o podjęcie działań, które uchronią infrastrukturę kolejową przed znacznym przyspieszeniem procesu degradacji technicznej oraz zatrzymają spadek konkurencyjności transportu kolejowego w Polsce, a w efekcie jego powolną eliminację.

Obecna sytuacja transportu kolejowego zagraża stabilności gospodarczej państwa oraz jego bezpieczeństwu energetycznemu. Prowadząc do poważnego ograniczenia dotychczas znaczącej gałęzi gospodarki, niewątpliwie dodatkowo pogłębi efekty kryzysu gospodarczego.

Infrastruktura kolejowa

Stan techniczny dróg kolejowych coraz poważniej zagraża bezpieczeństwu przewozów pasażerskich i towarowych. Niestety, plany niezbędnych modernizacji polskiej sieci kolejowej są obecnie radykalnie redukowane. Stale dowiadujemy się o całkowitym zaniechaniu prowadzenia lub znacznym ograniczeniu zakresu kolejnej inwestycji. Pozostaje to naszym zdaniem w rażącej sprzeczności z deklaracjami Rządu o roli inwestycji infrastrukturalnych w przezwyciężaniu kryzysu. Mnoży to problemy dla przedsiębiorstw budowlanych i usługowych sektora kolejowego, prowadzi do spadku zatrudnienia i generalnie po raz kolejny ogranicza, świeżo odbudowany, potencjał tej gałęzi gospodarki, który będzie potrzebny do realizacji tak ambitnych projektów, jak budowa Kolei Dużych Prędkości czy ogłoszony ostatnio zamiar podwyższenia średniej prędkości pociągów na całej sieci.

Przewozy pasażerskie i towarowe mogą się rozwijać tylko pod warunkiem istnienia sprawnej infrastruktury. Brak modernizacji infrastruktury daje efekt w postaci spadku wielkości i jakości przewozów. Nadawcy ładunków i pasażerowie, niezadowoleni z oferty przedstawionej przez przewoźników, rezygnują z usług kolei. To powoduje niższe wpływy dla zarządcy infrastruktury kolejowej, czyli spółki PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., co w dalszej kolejności znowu ogranicza nie tylko zakres koniecznych inwestycji, ale także redukuje środki na podstawowe prace utrzymaniowe. Może to oznaczać niezamierzone wyłączenia wielu linii kolejowych, a jak wskazują doświadczenia z lat minionych, zdecydowanej większości linii wyłączonych nie udaje się przywrócić do użytkowania.

Obecnie, ze względu na postępująca degradację techniczną infrastruktury kolejowej w Polsce, spada średnia prędkość handlowa pociągów. Statystycznie, w przewozach towarowych, oscyluje ona wokół kuriozalnie niskiego poziomu – 20 km/godz. Linie kolejowe na Dolnym Śląsku są w tak złym stanie, iż obecnie niemożliwy jest masowy transport kruszyw niezbędnych do budowy dróg. Spowoduje to niewątpliwie znaczne opóźnienia w realizacji programu budowy autostrad, co dotychczas nie zostało uwzględnione w harmonogramach przygotowań do EURO 2012.

Potencjalni klienci PKP PLK S.A. są zniechęcani do korzystania z jej usług nie tylko przez złą jakość infrastruktury, ale również przez bardzo wysokie ceny. Już obecnie stawki dostępu do infrastruktury w Polsce należą do najwyższych w Europie. Wpływa to bardzo niekorzystnie na poziom wykorzystania infrastruktury kolejowej, który w naszym kraju osiąga poziom zaledwie 30-40%.

W tej sytuacji, kluczowym instrumentem dla zrównoważonego rozwoju transportu jest odpowiedzialna i przemyślana polityka cenowa odnośnie dostępu do infrastruktury kolejowej. Niestety, nowe cenniki stawek dostępu do infrastruktury nie tylko nie poprawiają sytuacji, ale wprowadzają w niektórych przypadkach następne, wręcz absurdalne, podwyżki opłat. W przypadku przewozów intermodalnych podwyżki te doprowadzą wręcz do zaniechania korzystania z sensownego i skutecznego środka promocji transportu intermodalnego odciążającego sieć drogową od przewozów kontenerów na większe odległości.

Apelujemy do Pana Premiera o doprowadzenie do analizy tej sytuacji, gdyż stawki dostępu są głównym narzędziem polityki transportowej państwa. Naszym zdaniem Rząd powinien aktywnie wpływać na warunki dostępu zarówno do infrastruktury kolejowej jak i drogowej, uwzględniając tendencje rynkowe oraz europejską politykę zrównoważonego transportu.

Przewozy pasażerskie
Obecna sytuacja spółki PKP Przewozy Regionalne jest trudna, znacznie trudniejsza niż mogło się wydawać Samorządom Wojewódzkim, gdy w grudniu 2008 roku przejmowały firmę. Reforma przeprowadzona bez dokładnego audytu sytuacji spółki i przy błędnej decyzji o przeniesieniu do PKP Intercity obsługi połączeń międzywojewódzkich, ponownie wprowadziła PKP Przewozy Regionalne na drogę stałego generowania strat. Z kolei spółka PKP Intercity prowadząca przewozy kwalifikowane, oprócz kilkunastu nowych składów sfinansowanych ze środków unijnych, została obarczona olbrzymią masą taboru w złym stanie technicznym. Związane z tym potrzeby inwestycyjne są tak duże, że przekraczają możliwości spółki. Pod znakiem zapytania stoi program prywatyzacji tego przewoźnika.
Oceniając zaawansowanie realizacji programu modernizacji dworców kolejowych, wyrażamy obawę, że spotka nas na tym polu pełna porażka. Impuls związany z organizacją EURO 2012 został bezpowrotnie zmarnowany i z wielkich planów modernizacyjnych pozostały jedynie prace „kosmetyczne”. Kilkanaście realizowanych projektów dotyczących mniejszych obiektów nie powinno przekreślać tezy o potrzebie komunalizacji dworców, co pozwoli znaleźć dla tych obiektów prawdziwych gospodarzy i nadać im charakter wizytówki miast i kolei.

Przewozy towarowe
Kolejowe przewozy ładunków spadły w I kwartale 2009 roku o 30 proc. w porównaniu z I kwartałem 2008 roku. W przypadku dominującej na rynku spółki PKP CARGO spadek przewozów wyniósł blisko 40 proc. Za główne przyczyny zmniejszenia się masy ładunków przewożonych koleją należy uznać spadek zapotrzebowania na przewozy wywołany kryzysem gospodarczym, obniżanie się transportochłonności gospodarki oraz wzrost konkurencyjności prywatnego transportu samochodowego, korzystającego z taniej infrastruktury drogowej. PKP CARGO utrzymuje swoją pozycję rynkową kosztem stosowania bardzo niskich stawek przewozowych i ujemnego wyniku finansowego. Narastające straty z działalności gospodarczej są finansowane wzrostem zobowiązań wobec PKP Polskie Linie Kolejowe.

Krajowi przewoźnicy prywatni dysponując bardziej elastyczną organizacją i efektywniej wykorzystując zasoby, lepiej radzą sobie w warunkach kryzysu, ale i ich działalność jest prowadzona na granicy opłacalności.

Otoczenie kolei
Przemysł obsługujący sektor transportu szynowego kreuje około 100 tysięcy miejsc pracy. W przypadku ograniczenia funkcjonowania kolei i braku działań modernizacyjnych, produkcja i usługi na rzecz kolejnictwa będą musiały być w szybkim tempie redukowane. Już dziś, część zakładów naprawczych pozostaje w stanie upadłości, a kolejne stoją u progu bankructwa. W przyszłości odbudowa potencjału wysoko wyspecjalizowanej kadry pracowników oraz zasobów środków trwałych będzie niezwykle kosztowna i długotrwała. W związku z tym, znaczna część środków unijnych przeznaczonych na poprawę stanu infrastruktury i taboru kolejowego może zostać bezpowrotnie zaprzepaszczona ze względu na brak technicznych i kadrowych zasobów umożliwiających prowadzenie projektów.

Co na to Rząd ?

Kolejne rządy, od lat unikają problematyki kolejowej, licząc na to, że podjęcie kosztownych lub niepopularnych decyzji naprawiających kolej uda się odwlec. Osoby odpowiedzialne za polską kolej uważają, że tym problemem powinien zająć się ktoś inny. Decyzje o rozpoczęciu koniecznych reform, takich jak wydzielenie Polskich Linii Kolejowych S.A. ze struktur Grupy PKP, prywatyzacja PKP Cargo i PKP Intercity, zmiana organizacji działania Urzędu Transportu Kolejowego itp. są ciągle odkładane.

Jeżeli nie nastąpią zdecydowane działania Sejmu i Rządu, nasza zapóźniona kolej będzie hamowała wzrost gospodarczy kraju i kompromitowała Polskę wobec zagranicy, nie mówiąc już o porażce polityki transportowej państwa. Będziemy tracić dochody i miejsca pracy.

W tej sytuacji zwracamy się do Pana Premiera o podjęcie niezwłocznych działań związanych z programem reformowania kolei.

Henryk Klimkiewicz
przewodniczący Railway Business Forum,

prof. dr hab. Wojciech Paprocki
wykładowca w Katedrze Transportu Szkoły Głównej Handlowej,

prof. dr hab. Włodzimierz Rydzkowski
kierownik Katedry Polityki Transportowej Uniwersytetu Gdańskiego

dr inż. Tadeusz Syryjczyk
były Minister Transportu i Gospodarki Morskiej, senior-ekspert ZDG TOR

prof. dr hab. inż. Tadeusz Uhl
wykładowca w Akademii Górniczo-Hutnicza w Krakowie

« powrót